ابتدایی ترين تعریفی که از نشریه دانشجويی به ذهن می رسد، مطبوعه ای است که معمولا توسط دانشجویان برای دانشجویان توليد و نشر می يابد. اما اگر بخواهیم ويژگی های دیگری از اين مفهوم پيدا کنيم، لازم می شود به ضرورت و فلسفه انتشار اين نوع نشريات، الزامات و انتظارات از آنها  توجه نشان دهیم.
اگر برای توليدکننده هر نشريه ديگری معمولا «تیراژ» و فروش دغدغه اصلی است، اين موضوع برای يک نشریه دانشجويی نمی تواند دغدغه اول باشد، هر چند به هر حال داشتن جاذبه و کشش همیشه مورد نظر همه پيام آفرينان از جمله نشريات دانشجويی است. اما برای نشريات دانشجويی قاعدتا «روشنگری»، در عین رعایت اصول و ملاحظات اخلاقی، حقوقی، علمی و سياسي بايد اولویت اول را داشته باشد. اگر «تیراژ» برای نشریه دانشجويی اهميت هم داشته باشد، اهميت آن از نظر اشاعه اندیشه است و نه کسب منفعت.  
جهت گيری نشريات دانشجويی، به سوی مخاطبی خاص به نام «دانشجو» است. از حیث روش، می توان گفت که  نشریه دانشجويی سعی دارد به ويژه از رويه نشريات زرد به دور باشد. وجه غالب تحلیلی و تفسیری، يک ويژگی مورد انتظار از نشریه دانشجويی است، چرا که قرار نيست اين نوع نشریه، به مخاطب به دید بازار و به محتوای نشریه به مثابه کالا يا شيء بنگرد.  نشریه دانشجويی اصرار بر برقراری ارتباط تعاملی با مخاطب خود دارد، و از جلب توجه خوانندگان به هر بهانه و بهایی دوری می کند. توجه ويژه نشریه دانشجويی به اعتبار خبر است، پس دقتی خاص به داده های ورودی به تحریریه نشریه دارد. حفظ اصول در نشریه دانشجويی از راه های گوناگون دنبال می شود که یکی از آنها کنترل و مراقبت نسبت به دخالت قدرت سياسی و اقتصادی در انحراف دادن به طرح موضوعات سياسی، اجتماعی و فرهنگی از زاويه نگاهی محدود و تنگ است. بدین لحاظ نگاه تک تک اعضای تحریریه به منشور نشریه، به ويژه آن بخش هايی است که بر رعایت چهارچوب های اخلاقی و رعایت منافع جمعی تاکيد دارند.  پس تاکيد من به ويژه بر وجود بالاترين سطح اخلاق حرفه ای و فدا نکردن آن به قیمت سرعت و فروش، به عنوان ويژگی های اصلی نشریه دانشجويی است.
نشریه دانشجويی، مطبوعه ای است دارای پرستيژ بالا. به تعبیر «دکتر خانيکی» در مطبوعات داراي پرستيژ بالا، عقل مخاطب هدف است و چون مخاطب را عاقل مي‌دانيم، مطالب را دقيق مطرح مي‌كنيم و صحت و انصاف را در نظر مي‌گيريم.
نشریه دانشجويی، آرمان طلب است، لذا وضع موجود را «مطلوب» فرض نمی کند و در طرح و پيشبرد آرمان ها پیشگام است. از نشریه دانشجويی توقع نمی رود وارد معامله و زد و بند شود و اصولا اين نشريات را حامل ارزش های فرهنگی و ناقل عناصر با ارزش فرهنگی می شناسند.
اگر نشريات زرد مجبورند زبان خود را با توجه به اقتصاد نشر ساده کنند، اما نشریه دانشجويی با توجه به تیپ مخاطب خود، نشریه ای فاخر است که حتی بعد از مصرف عادی نيز به راحتی در قفسه کتابخانه جای می گيرد، چون گیشه ای نيست، بلکه نشریه ای فرهیخته است که بازار مصرف خاص خود را دارد، کمتر از قوانین معمول عرضه و تقاضا تبعیت می کند و لذا جنبه سودا گرانه کمتر در آن نمود دارد.
در نشریه دانشجويی کمتر تیتر های هیجانی و يا گمراه کننده در جذب مخاطب کاربرد دارد، و اصلا قرار نيست به کمک اين شيوه ها هیجانی در جمعیتی ايجاد شود. به جای اين شيوه ها، نشریه دانشجويی به دنبال طرح پرسش های اساسی می رود و همراه با طرح آنها، به سراغ فرآیند های مرتبط با هر پرسش می رود و تا کشف واقعيت به پيگيری ادامه می دهد. لذا نباید در نشریه دانشجويی سوالات خلق الساعه و گذرا را شاهد باشيم که در قالبی مبهم و احساس برانگیز طرح می شوند اما هیچ گاه تلاشی برای يافتن پاسخ آن ها صورت نمی گيرد.
   از نظر زبان و سرعت انتشار، نشریه دانشجويی را می توان حد وسط نشريات علمی – تخصصی دانشگاهی و نشريات مردم پسند دانست. در حالی که نشريات علمی – تخصصی دانشگاهی، زبان و بيانی سنگین  دارند، توسعه مبانی علمی را دنبال می کنند و فرايند توليدشان بسيار طولانی است، نشريات مردم پسند زبانی بسيار ساده دارند و فرايند توليدشان هم بسيار کوتاه است. اما زبان نشريات دانشجويی نه آن قدر ثقیل است که ارتباط گيری با آن خاص نخبگان طراز بالا باشد و نه آن قدر ساده که در شان دانشجوی مقاطع تحصیلی بالا نباشد. ضمن اين که با مسایل اجتماعی و سياسی روز در ارتباط نزدیک است اما فقط به نقل رویداد روز بسنده نمی کند و هر چند فرايند نگری موجب کندی روند کار مطبوعاتی شود، هرگز دقت و تامل را فدای سرعت بخشيدن به کار نمی کند. با وجود اين زمان لازم برای توليد، در نشريات دانشجويی کوتاه تر از نشريات علمی – تخصصی دانشگاهی است. از آن جا که پيام آفرین نشريات دانشجويی، خود دانشجویان هستند، از نظر زبان و مفاهيم، اين نشريات به راحتی با مخاطب خود ارتباط می گيرند و ميزان درک بسيار بالا است.  
می دانيم که نشريات زرد تمایل زيادی به تقلیل گرايی و سیاه يا سفید نشان دادن چیزها دارند، حال آن که نشريات دانشجويی به جای آن که صورت مسئله را ساده کند و افراد را در دو طیف سیاه و سفید يا مخالف و موافق قرار دهد، به شرايط و ديدگاه های میانه و دور از افراط و تفریط هم توجه نشان می دهد.
در مطبوعات خبری و سرگرم ساز، آگهی ها و عناوين ثابت و بخش اخبار، قالب کلی کار را تشکيل می دهند، اما نشریه دانشجويی اين انعطاف را دارد که تفسیر و تحليل و اظهار نظر های کارشناسانه مرتبط با مسایل روز را بنابه مورد توسعه دهد و در بند قالب های از پيش بسته گرفتار نيايد.
محافظه کاری معمول در بسیاری از نشريات، کمتر در نشريات دانشجويی ملاحظه می شود و اساسا مخاطب اين نشريات چنين انتظاری را از نشریه خود ندارند.
نشريات دانشجويی پاسخگوی نياز مخاطبانی هستند که فرايند نگاه عقلانی به امور و پديده ها را در دانشگاه تجربه می کنند و می آموزند که بين منطق و احساسات، بين حساسیت عقلانی و شیطنت، و بين روشنگری و تخریب تفاوت وجود دارد.
اشخاص، سازمان ها، نهادها، دولت ها و گروه های سياسی، نوعا امکانات وسیعی را به کار می گيرند برای اين که بگویند ما خوبيم، درست و نزدیک به مطلوب عمل می کنيم، و اقداماتی که علیه قدرت يا اقتدار ما صورت می گيرند نادرست و اشتباهند. نشريات دانشجويی بعضا متهم می شوند که چنين هيمنه ای را می شکنند و لذا مورد انتقاد قرار می گيرند. اما بايد دانست که اين نشريات فرصتی برای جامعه هستند که فراتر از تفوق جويی نهادهای صاحب قدرت، بر مبنايی منطقی و به دور از معامله گری، می توانند منافع عمومی را تعقیب کنند و مانع از نهادينه شدن اين تفکر شوند که معتقد است همواره وضع موجود بهترین وضعیت است!
نشريات دانشجويی به ويژه در آن جوامعی رسالت سنگین دارند که سازوکارهای نظام اجتماعی نمی توانند مانع از رشد کاذب و موفقيت های مبتنی بر زد و بند برخی اشخاص شوند. در چنين جوامعی، اين نشريات دانشجويی هستند که منافذ «رشد ناسالم» (يا در حالت خوشبينانه «رشد شانس گونه») را برملا می کنند و ریسک اين نوع شبه پیشرفت ها را بالا می برند.
در شرايطی که در يک نظام اجتماعی ممکن است رسانه ها به سمت تثبیت وضع موجود پيش روند و آرمان ها مهجور بمانند و نقش و کارکرد رسانه صرفا سو پاپ اطمینان يا تقويت انگاره کارآمدی نهادهای حاکم باشد، نشريات دانشجويی تلنگری جدی به اين شيوه عمل هستند و می توانند منشاء اثر هم واقع شوند. بنابراين طبیعی است که از نشریه دانشجويی به عنوان رسانه مقاومت، رسانه مردمی، رسانه آرمان گرا و رسانه نقاد ياد شود. اين رسانه توفیق خود را مرهون نزدیک بودن زبان خود به زبان مخاطب اش، اندیشه خود به منافع عمومی، و در تعامل نزدیک بودن با محيط، پديده ها و رويدادهای نزدیک به زندگی واقعی، با نگاهی متعهد و عالمانه می داند.
نشریه ای که در دام عامه گرايی نمی افتد و در عین حال برج عاج نشین نيست. برچسب طبقاتی بودن يا سوداگر بودن زیبنده آن نيست و از اشاعه بنجل و سرگرم سازی به هر بها پرهیز دارد. 
بنابراين اگر با نگاهی هنجاری(ولو ایده آل) بخواهیم از نشريات دانشجويی ارزیابی داشته باشيم، ملاک های پيشنهادی به طور خلاصه چنين اند:
 از نظر قطع و شکل و زبان، مشترکات زيادی بين تولید کننده و مصرف کننده نشريات دانشجويی وجود دارد. جذابيت های تکنیکی بر جاذبه های محتوايي غالب نیستند. به ويژه در حوزه های فرهنگی، اجتماعی مسئولانه گام بر می دارند، چالش برانگیزند، نسبت آن ها با ساخت قدرت موجود، منصفانه اما نقادانه و معطوف به آرمان ها و اهداف است.
نشريات دانشجويی تعاملی و فعال اند، بيشتر توليد کننده اند تا مصرف کننده، و توليد آنها معطوف به نیازهای واقعی جامعه هدف است. نشريات دانشجويی توليد رويا می کنند اما رویای آنها تخيل صرف نيست و ريشه در شناخت واقعيت و نگاه عالمانه به قضایا دارد. اینان چون ورود در حریم شخصی را مجاز نمی شمارند، ايجاد رويا را در سطح آرمان های جمعی و مشترک دنبال می کنند، آرمان هايی که قابل دستيابی اند و از تامل، اندیشه و تفکر منطقی ناشی شده اند.
مقتضیات نظام سوداگر و اقتصاد نشر کمتر بر اين نشريات مترتب است و همين امر تا اندازه زيادی می تواند تضمین استقلال و عمل آنان به رسالت شان باشد. متن کامل

این مطلب در تاریخ Friday, December 22nd, 2006 در ساعت 9:05 pm توسط دكتر محكي و درباره مقاله نوشته شده است. شما میتوانید هر پاسخی به این مطلب را توسط RSS 2.0 دنبال کنید. شما میتوانید نظر بدهید، یا از سایت خود دنبالک ارسال کنید.