چهار مقاله از من در شماره های 25، 26،27 و 29 فصلنامه پژوهش و سنجش منتشر شده است. مقدمه اين چهار مقاله را در زير آورده ام تا پژوهشگران و دانشجويان عزيز در صورت نياز به آرشيو فصلنامه پژوهش و سنجش مراجعه و متن کامل آن را مطالعه کنند. علاوه بر اين چهار مقاله، کسانی که تمايل دارند مقاله مفصلی را در ارتباط با اقتصاد سياسی رسانه ها مطالعه کنند می توانند به مطلبی که در فصلنامه رسانه، سال دوازدهم، شماره 2، تابستان 1380 صفحات 90 تا 109، از من منتشر شده است مراجعه کنند.
آرای انتقادی بر آگهیهای بازرگانی تلویزیونی
آگهیهای بازرگانی، به تمام جنبههای زندگی انسان معاصر وارد شدهاند. پخش جهانگستر تصاویر تلویزیونی، فرصت جدیدی را پیش روی صاحبان صنایع و آژانسهای تبلیغاتی فراملی قرار داده است تا از این رهگذر، فروش بیشتر محصولات خود را تضمین كنند. اما این فقط یك روی سكه است. آرای منتقدان نشاندهنده ابعاد زیانبار فرهنگی، سیاسی و اجتماعی پخش بیرویه و حساب نشده آگهیهای بازرگانی است. در این نوشتار، به اختصار برخی از آرای انتقادی در مورد آگهیهای بازرگانی تلویزیونی دستهبندی شدهاند و با توجه به این نقدها، لزوم سیاستگذاری و كنترل جریان پخش آگهیهای تجاری تلویزیونی مورد تاكید قرار گرفته است. (متن کامل این مقاله را می توانید در فصلنامه پژوهش و سنجش شماره 29 بخوانید)
ایدئولوژی و جانبداری در اخبار
ایدئولوژی، سیستمی از ایدهها و قضاوتهای روشن، صریح و عموما سازمان یافته است كه موقعیت یك گروه یا جامعه را تفسیر، تشریح و اثبات میكند. ایدئولوژی، توسط بازیگران اقتصادی و سیاسی اجتماع و از راههای مختلف، از جمله اشاعه اخبار، باز تولید میشود.
در جوامع سرمایهداری غربی، سرمایهداران سوداگر، از اخبار برای حفظ موقعیت و نفوذ اجتماعی خود بهره میگیرند. ایدئولوژی محافظه كارانه آنان، از یك سو برایشان اطمینان بخش و توجیه كننده است و از سوی دیگر به آنان كمك میكند كه به جای رویارویی با رقبا، با آنها متحد شوند. بدین ترتیب، صاحبان سرمایه در غرب از راه مالكیت بر زنجیره رسانهها، به طور نامحسوس وبه گونهای بر شیوه انتخاب، ارائه و تدوین رویدادهای رسانهای تاثیر میگذارند كه در نهایت، این رویدادها را در خدمت صاحبان قدرت قرار دهند.
از نظر مكتب گلاسگو، وسایل ارتباط جمعی بازوی فرهنگی نظم صنعتی هستند و اخبار آنها از زاویه دید منافع كارفرمایان و به جانبداری از آنان تهیه میشود.
سبكهای خبرنویسی، ارزشهای خبری و نحوه ارائه مطالب در رسانههای امروز جهان، شدیدا متاثر از آموزههای روزنامهنگاری غربی است. این آموزهها باتوجه به مقتضیات رشد و توسعه سرمایهداری، به ترویج ایدئولوژی اینترناسیونالیسم آزادیگرا میپردازند.
از نظر «فاولر» ایدئولوژی در زبان خبرها خود را بیان میكند. این كار، هرروزه با تكرار باورها و مدل وارههای عمومی جامعه، به باز تولید ایدئولوژی وفاق اجتماعی منتهی میشود. بررسیهای تطبیقی نشان میدهند كه رویدادهای واحد، از رسانههای جوامع مختلف جهان، به شیوههایی متفاوت گزارش شدهاند. (متن کامل مقاله را می توانید در فصلنامه پژوهش و سنجش شماره 27 بخوانید)
رسانههای جهان گستر و روابط بینالملل
نگاهی به جهانیشدن و نقش رسانههای مدرن در عرصه سیاست خارجی مجموعهای از فرایندهای پیچیده در دنیای معاصر پدیدار شدهاند كه دولتهای ملی را به نحو فزایندهای به یكدیگر مرتبط و وابسته كردهاند. از این فرایندهای پیچیده با عنوان «جهانی شدن» یاد میشود. در واقع، جهانی شدن ادامه مرحله رشد و گسترش نظام سرمایهداری است و امروزه به ابعاد سیاسی، فرهنگی و اجتماعی توسعه سرمایهداری اطلاق میشود.اجزای اصلی فرایند جهانی شدن عبارتاند از: گسترش ارتباطات جهانی از راه پیشرفتهای فناورانه، افزایش اهمیت نهادهای سیاسی، اقتصادی و تجارتی بینالمللی، پیدایش سازمانهای صنعتی و مالی چند ملیتی و افزایش قدرت بازارهای ارزی. آنچه دراین مقاله مطرح میشود تاثیر «گسترش ارتباطات جمعی»(به منزله یكی از اجزای اصلی فرایند جهانی شدن) در «ارتباطات بینالملل»،یا به تعبیر قدیمیتر «روابط بینالملل» به منزله یكی از حوزههای اصلی علوم سیاسی است. در مقاله حاضر، از دیپلماسی عمومی دولتها به مثابه ركن اصلی ارتباطات بینالملل، باسوی گیری منافع ملی یاد میشود و به استفاده برنامهریزی شده دولتها از وسایل ارتباطی نوین برای دیپلماسی عمومی و تاثیر در افكار عمومی جهانی اشاره میشود. (متن کامل این مقاله مفصل در شماره 25 فصلنامه پژوهش و سنجش منتشر شده است.)
مخاطب شناسی
در این مقاله از راه طرح نظریه های گوناگون از جمله نظریه ادوار بحرانی زندگی اریکسون، نظریه انواع فرهنگ سیاسی و یلداوسکی، نظریه استفاده و رضامندی و غیره، این نگرش ساده انگارانه که مخاطب در چرخه ارتباطات سوژه ای بی اختیار است (که پیام باید به او تزریق شود) مورد نقد قرار می گیرد. بحث با این پرسش اغاز می شود که آیا مخاطبان همیشه و درهر شرایطی آماده مصرف هر پیام رسانه ای هستند ؟ سپس در پاسخ به این سوال چنین استدلال می شود که آمادگی مخاطبان برای مصرف پیام رسانه ای متاثر از شرایط و ساختار فرهنگی اجتماعی و سیاسی و نیز متاثر از ویژگی های شخصیتی ودرونی آنان از جمله سن طبقه اجتماعی سطح تحصیلات و … است. (متن کامل این مقاله را می توانید در شماره 26 فصلنامه پژوهش و سنجش مطالعه کنید).
آنهايی که هنوز طعم خوش خبرهای جام جم آنلاين از يادشان نرفته می توانند خوشحال باشند که سفره دوباره پهن شد، اين بار به نام همشهری آنلاين. به خاطر اين وليمه رسانه ای بايد ممنون مديران همشهری باشيم. تبريک می گوييم به خانواده رسانه های ديجيتال کشور و همه آنهايی که دوست دارند سايبر ژورناليسم حرفه ای را نه فقط در کلاس های درس يا کتاب های دکتر يونس شکرخواه، که در کاربرد آن به دست توانمند يونس ببينند.
همکار عزيز و پرتلاش دکتر 